Dodano: 28 grudnia 2023
4:30 minut

Narażenie na działanie chemikaliów może powodować w perspektywie długo lub krótkoterminowej skutki, które mają wpływ na zdrowie, ale także komfort życia pracowników.  Jedną z branż prężnie rozwijających się na terenie woj. warmińsko-mazurskiego, która w dużym zakresie stosuje czynniki chemiczne, jest produkcja laminatów poliestrowo-szklanych.

Są to głównie zakłady zajmujące się wytwarzaniem łodzi wycieczkowych, ale także mniejsze zakłady produkujące elementy łodzi np. dachy, daszki, siedziska. Proces produkcji laminatów jest procesem wieloetapowym, w którym zagrożenia związane są głównie z czynnikami chemicznymi stosowanymi w zakładach jak i obsługą maszyn eksploatowanych w procesach pracy. W związku z powyższym, inspektorzy pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie w ramach realizacji tematu własnego „Ograniczenie zagrożeń zawodowych w zakładach produkcji laminatów poliestrowo – szklanych” w 2022 r. przeprowadzili kontrole w wytypowanych podmiotach. W czasie kontroli oceniano realizację obowiązków związanych z ekspozycją pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy, organizacją prac związanych z zagrożeniem wybuchem, ochroną pracowników przed zagrożeniami spowodowanymi przez czynniki rakotwórcze, realizacją obowiązków nałożonych rozporządzeniem REACH i CLP, w części zakładów dodatkowo kontrolą objęto legalność i prawną ochronę stosunku pracy.

Czynniki chemiczne – zagrożenie dla zdrowia

 

W procesie produkcji laminatów poliestrowo szklanych stosowane są żywice poliestrowe, żelkoty i inne czynniki chemiczne tj. inicjatory polimeryzacji, aceton. Charakter stosowanych czynników chemicznych, jak również w większości przypadków, ręcznie prowadzony proces produkcji powoduje, że pracownicy narażeni są na ciągłą emisję lotnych związków organicznych tj. aceton oraz będący składnikiem żywic styren.

W związku z powyższym obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie systemu wentylacji w pomieszczeniach pracy, który powinien zagwarantować usuwanie niebezpiecznych oparów ze środowiska pracy. System wentylacyjny powinien zapewniać odciąg par styrenu, które są cięższe od powietrza i mogą rozprzestrzeniać oraz gromadzić się nad podłożem.

Przeprowadzone kontrole wykazały, że na stanowiskach laminowania ręcznego w ogóle nie zapewniono wentylacji,  lub była ona niesprawna i nieskuteczna. Styren (in. winylobenzen), jest czynnikiem chemicznym działającym szkodliwie na organizm człowieka w następstwie jego wdychania,  oddziałuje także drażniąco na oczy i skórę. Ponadto, zgodnie z klasyfikacją zawartą w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1272/20082, podejrzewa się, że styren działa szkodliwie na płodność lub dziecko w łonie matki.  U osób narażonych działanie styrenu może objawiać się złym samopoczuciem, bólami głowy, nudnościami, wymiotami, zaczerwienieniem oczu. W przypadku niedostatecznej wentylacji opary styrenu,  oprócz negatywnego oddziaływania na człowieka, są łatwopalne i mogą tworzyć mieszaniny wybuchowe z powietrzem. Podobnie jak pary styrenu, tak i pary acetonu stosowanego przy produkcji laminatów są cięższe od powietrza, mogą gromadzić się przy podłożu i tworzyć mieszaniny wybuchowe z powietrzem.

Ze względu na takie właściwości, istotne znaczenie dla bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia pracowników ma zabezpieczanie pojemników z czynnikami chemicznymi przed niezamierzonym uwalnianiem się ich zawartości do środowiska pracy. Zamykanie pojemników pokrywami znacznie ogranicza parowanie acetonu i styrenu do środowiska pracy.

Kontrole stanowisk pracy wykazały, że  część pojemników z czynnikami chemicznymi jest otwarta w trakcie zmiany roboczej.  Były to pojemniki z acetonem, w których moczone są pędzle i wałki stosowane w trakcie ręcznego przesycania koremat żywicą poliestrową oraz pojemniki z żywicami na stanowiskach dozowania żywicy.

Na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa (mieszanina par styrenu lub par acetonu z powietrzem) obowiązkiem pracodawcy jest przeprowadzenie oceny ryzyka związanego z możliwością powstania atmosfery wybuchowej która powinna zawierać m.in. ocenę: prawdopodobieństwa i trwałości atmosfery wybuchowej, prawdopodobieństwa wystąpienia oraz uaktywnienia się źródeł zapłonu, w tym wyładowań elektrostatycznych, ocenę procesów pracy i ich wzajemnego oddziaływania oraz rozmiaru możliwych i niepożądanych skutków wybuchu.

Ponadto, pracodawca obowiązany jest do posiadania kart charakterystyki oraz aktualnego spisu stosowanych substancji i mieszanin chemicznych stwarzających zagrożenie. Przeprowadzone przez inspektorów pracy kontrole wykazały, że pracodawcy nie wywiązują się z powyższych obowiązków. W większości przypadków, zaniedbania dokumentacyjne polegały na nieposiadaniu przez kontrolowanych ww. wymaganych  dokumentów. Dodatkowo, inspektorzy pracy stwierdzali, że część kontrolowanych nie opracowała wykazu prac szczególnie niebezpiecznych i szczegółowych wymagań bhp przy pracach szczególnie niebezpiecznych.

W czasie realizacji tematu stwierdzono również, że część pracodawców nie wywiązała się z obowiązku udostępnienia pracownikom instrukcji bhp określających m.in. zasady bezpiecznego stosowania substancji i mieszanin chemicznych

 

Więcej na ten temat w artykule Anety Parfianowicz z Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie, w opublikowanym w magazynie „Inspektor Pracy" w numerze 7-8/2023 do pobrania poniżej.